Экспортын санхүүжилт

1.1. РЕПО САНХҮҮЖИЛТ

Төрөөс мөнгөний бодлогын талаар баримтлах үндсэн чиглэлд “Уул уурхайн бус экспортыг дэмжих бодлогыг нэгтгэн тодорхойлж, санхүүгийн дэд бүтэц, санхүүжилтийн хүртээмжтэй тогтолцоог бүрдүүлэх, бизнесийн орчныг сайжруулах чиглэлээр олон улсын байгууллага, хувийн хэвшилтэй хамтран ажиллах” болон “Уул уурхайн бус экспортын бүтээгдэхүүний боловсруулалтыг шат ахиулж, экспортыг дэмжихэд чиглэсэн гадаад худалдааны санхүүгийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг хөгжүүлж, хүртээмжийг нэмэгдүүлэх” гэсэн заалтуудын хүрээнд бизнес эрхлэгчдэд хөнгөлөлттэй зээл олгох урт хугацаат репо санхүүжилтийг 18-36 сар хүртэлх хугацаатайгаар арилжааны банкуудаар дамжуулан олгож байна.

Репо санхүүжилт (Repurchase Agreement буюу Repo) гэдэг нь үнэт цаасыг тодорхой хугацааны дараа эргүүлэн худалдаж авах нөхцөлтэйгээр худалдах замаар богино хугацааны санхүүжилт авах хэлцэл юм.
Монгол Улсад Монголбанк болон арилжааны банкууд хоорондоо экспортыг дэмжих, ЖДҮ-ийг санхүүжүүлэх зорилгоор энэ механизмыг ашигладаг.

1.1.1. Репо санхүүжилтийн механизм

• Хэлцэл: Банк өөрт байгаа хөрөнгөөр баталгаажсан үнэт цаасыг (жишээ нь зээлийн багц) Монголбанкинд “худалдаж”, оронд нь бэлэн мөнгө авна.
• Эргүүлэн авах амлалт: Банк тодорхой хугацааны дараа (жишээ нь 2 жилийн дараа) тухайн үнэт цаасаа бага зэргийн хүүтэйгээр (репо хүү) эргүүлэн худалдаж авна.
• Зориулалт: Банк Монголбанкнаас авсан энэхүү хямд эх үүсвэрээ экспортлогч болон ЖДҮ эрхлэгчдэд хөнгөлөлттэй зээл хэлбэрээр олгодог.

1.1.2. Нөхцөл

• Зээлийн хүү: Жилийн 10.5%–12.5% орчим (зах зээлийн дундаж 16%–18%).
• Хугацаа: 24 сар хүртэл (2 жил).
• Зорилтот салбар: Уул уурхайн бус экспорт, боловсруулах үйлдвэр, хөдөө аж ахуй.
• Дээд хэмжээ: Нэг ААН-д 3 тэрбум төгрөг хүртэл.

1.1.3. Экспортлогчийн бүрдүүлэх материал

• Зээлийн өргөдөл: Репо санхүүжилтийн эх үүсвэрээр зээл авах хүсэлт.
• Экспортын баримт: Экспортын гэрээ, эсвэл банкны хуулга.
• Үйл ажиллагааны мэдээлэл: ААН-ийн улсын бүртгэл, 2 жилийн санхүүгийн тайлан.
• Нөлөөллийн мэдээлэл: Ажлын байр, экспортын өсөлтийн төсөөлөл.

1.1.4. Давуу тал

• Бага хүү: Арилжааны зээлээс 4–6 хувиар бага.
• Тогтвортой байдал: Төв банкны эх үүсвэр тул зогсох эрсдэл бага.
• Валютын ашиг: Төгрөгөөр зээл авч, экспортын долларын орлогоос ханшийн давуу тал авах боломжтой.

1.2. ЖИЖИГ, ДУНД ҮЙЛДВЭРИЙГ ДЭМЖИХ САНГИЙН ЭКСПОРТЫН ЗЭЭЛ

Жижиг, дунд үйлдвэрийг дэмжих сангийн (ЖДҮДС) экспортын зээл нь уул уурхайн бус салбарын нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүнийг гадаад зах зээлд гаргахад зориулагдсан, төрийн хамгийн хөнгөлөлттэй санхүүжилтийн нэг юм.

1.2.1. Санхүүжилтийн нөхцөл

• Зээлийн хүү: Жилийн 3%–5% (зах зээлийн хүүгээс 3–4 дахин бага).
• Зээлийн хугацаа: 60 сар хүртэл (5 жил).
• Үндсэн төлбөрөөс чөлөөлөгдөх хугацаа: 12 сар хүртэл.
• Бичил үйлдвэрлэл: 20 саяас 300 сая төгрөг.
• Жижиг, дунд үйлдвэрлэл: 300 саяас 2.5 тэрбум төгрөг.

1.2.2. Зээлийн зориулалт

• Хөрөнгө оруулалт: Үйлдвэрийн байр, өргөтгөл, тоног төхөөрөмж, технологи.
• Эргэлтийн хөрөнгө: Түүхий эд, сав баглаа боодол, маркетинг (нийт зээлийн 30%-иас хэтрэхгүй).

1.2.3. Төсөлд тавигдах шаардлага

• Экспортын чиг баримжаа: Бүтээгдэхүүний 30%-иас дээш экспортлох эсвэл төлөвлөсөн байх.
• Ажлын байр: Шинээр ажлын байр бий болгох эсвэл хадгалах.
• Орон нутгийн онцлог: Орон нутгийн түүхий эд ашигласан нэмүү өртөг шингэсэн төсөл давуу талтай.

1.2.4. Бүрдүүлэх материал

• Төслийн танилцуулга: Бизнес төлөвлөгөө.
• ЖДҮ статус: sme.gov.mn системээс авсан гэрчилгээ.
• Санхүүгийн тайлан: Сүүлийн 2 жилийн e-tax тайлан.
• Экспортын гэрээ: Гадаад худалдан авагчтай байгуулсан гэрээ эсвэл захиалга.
• Барьцаа хөрөнгө: Зээлийн дүнгийн 100%-иас багагүй үнэлгээтэй хөрөнгө (эсвэл Зээлийн батлан даалтын сан).
• Татвар, НД: Хугацаа хэтэрсэн өргүй байх.

1.2.5. Сонгон шалгаруулалтын үйл явц

• Цахим хүсэлт: sme.gov.mn системээр хүлээн авна.
• Төслийн үнэлгээ: Мэргэжилтнүүд газар дээр нь очиж үнэлгээ хийнэ.
• Хороо: Олон нийтийн төлөөлөл бүхий хороо эцсийн шийдвэр гаргана.

Анхаарах зүйл: 2026 онд ЖДҮДС-ийн зээл салбар бүрээр зарлагддаг тул sme.gov.mn болон Шилэн дансыг тогтмол шалгах шаардлагатай.

1.3. ЗЭЭЛИЙН БАТЛАН ДААЛТЫН САН

1.3.1. Батлан даалтын үндсэн нөхцөл

ЗБДС-ийн дэмжлэг нь ЖДҮ эрхлэгчдийн банкнаас авах зээлийн барьцааны дутагдалтай хэсгийг нөхөхөд чиглэдэг.

• Батлан даалтын хэмжээ: Зээлийн дүнгийн 30%–60% хүртэл.
• Дээд хэмжээ: Нэг зээлдэгчид 1.2 тэрбум төгрөг хүртэл.
• Өргөдлийн хураамж: 50,000 төгрөг (нэг удаа).
• Шимтгэл: Батлан даасан дүнгээс жилийн 1.0%.
• Зээлийн хугацаа: 60 сар хүртэл (5 жил).
• Чөлөөлөх хугацаа: Үндсэн төлбөрөөс 24 сар хүртэл.

1.3.2. Тавигдах шаардлага

• ЖДҮ статус: Хуулийн шаардлага хангасан байх.
• Зээлийн түүх: Сүүлийн 6 сард хугацаа хэтэрсэн өргүй байх.
• Үйл ажиллагаа: Хууль ёсны бизнес эрхлэх.
• Барьцаа: Банкны шаардлагад хүрэлцэхгүй байх нөхцөлтэй.

1.3.3. Бүрдүүлэх материал

• ААН бичиг баримт: Улсын бүртгэлийн гэрчилгээ, дүрэм.
• Санхүүгийн тайлан: Сүүлийн 2–3 жилийн аудитаар баталгаажсан тайлан.
• Төслийн танилцуулга: Экспорт, маркетинг, ТЭЗҮ.
• Банкны шийдвэр: Зээл олгохыг дэмжсэн дүгнэлт.
• Барьцаа мэдээлэл: Үнэлгээний тайлан.

1.3.4. Батлан даалт гаргах дараалал

• Зээлдэгч банкны салбарт хүсэлт гаргана.
• Банк зээлийн судалгаа хийж, батлан даалт шаардлагатай гэж үзвэл материалыг ЗБДС-д хүргүүлнэ.
• Сан хүсэлтийг судалж, Зээлийн хороогоор шийдвэрлүүлнэ.
• Шийдвэр гарсны дараа банк, сан, зээлдэгчийн гурвалсан гэрээ байгуулж зээл олгоно.

1.4. САНХҮҮГИЙН БУС ДЭМЖЛЭГ

1.4.1. Татвар

• Нэмэгдсэн өртгийн албан татвар (НӨАТ) – 0 хувь:
  Зүйл заалт: НӨАТ-ын тухай хуулийн 12 дугаар зүйл.
  Дэмжлэг: Монгол Улсын нутаг дэвсгэрээс экспортод гаргасан бараа, ажил, үйлчилгээнд 0 хувийн НӨАТ ногдуулна. Экспортлогч ААН-үүд төлсөн НӨАТ-аа буцаан авах боломжтой.
• Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар (ААНОАТ) – 90% хөнгөлөлт:
  Зүйл заалт: ААНОАТ-ын тухай хуулийн 22 дугаар зүйл.
  Дэмжлэг: Жилийн орлого 1.5 тэрбум төгрөгөөс бага болон тодорхой салбарын экспортлогч ААН-үүд 90% хүртэл татварын хөнгөлөлт эдэлнэ.
• Татварын алдагдал шилжүүлэх:
  Экспортын эхний шатанд гарсан алдагдлыг ирээдүйн 4–10 жилийн татвар ногдох орлогоос хасаж тооцно.

1.4.2. Гаалийн татварын хөнгөлөлт, чөлөөлөлт

• Тоног төхөөрөмжийн гаалийн татварын чөлөөлөлт:
  Зүйл заалт: Гаалийн тариф, гаалийн татварын тухай хуулийн 38 дугаар зүйл.
  Экспортын үйлдвэрлэлд ашиглах шинэ тоног төхөөрөмжийг импортлоход гаалийн татвараас чөлөөлнө.
• Гаалийн болон НӨАТ-ын төлбөрийг хойшлуулах:
  Стратегийн экспортын төслүүдийн хүрээнд импортын тоног төхөөрөмжийн татварыг 2–4 жил хүртэл хойшлуулах боломжтой.
• Түүхий эдийн гаалийн хөнгөлөлт:
  Дотоодод үйлдвэрлэх боломжгүй, экспортын бүтээгдэхүүний түүхий эдэд гаалийн татварын хөнгөлөлт үзүүлнэ.

2.1. ДЭЛХИЙН БАНКНЫ “ЭКСПОРТЫГ ДЭМЖИХ ТӨСӨЛ” (EDP) – 2-Р ШАТ

Энэхүү төсөл нь уул уурхайн бус салбарын ААН-үүдийн өрсөлдөх чадварыг сайжруулахад чиглэсэн.

2.1.1. Санхүүжилтийн хэмжээ:

• Бие даасан ААН: 50,000 ам.доллар хүртэлх санхүүгийн дэмжлэг.
• Кластер (Бүлэг ААН): 100,000 ам.доллар хүртэл.

2.1.2. Санхүүжилтийн хэлбэр:

Хэрэглэгч өөрөө зардлаа гаргасны дараа төслөөс 50%-ийг (эсвэл тохирсон хувийг) нөхөн олгох зарчмаар санхүүжнэ.

2.1.3. Бүрдүүлэх материал:

• ААН-ийн гэрчилгээний хуулбар.
• Сүүлийн 2-3 жилийн аудитаар баталгаажсан санхүүгийн тайлан.
• Экспортын маркетингийн төлөвлөгөө эсвэл бизнесийн төсөл.
• Гадаад зах зээлийн худалдан авагчтай хийсэн гэрээ, санамж бичиг.

2.1.4. Зүйл заалт:

Төслийн үйл ажиллагааг ХХААХҮЯ-ны дэргэдэх Төсөл хэрэгжүүлэх нэгж хариуцдаг.

2.2. БНСУ-ЫН ЭКСПОРТ-ИМПОРТЫН БАНК (Korea EXIM bank)

БНСУ-ын Экспорт-Импортын банк (Korea Eximbank) нь Монгол Улсын уул уурхайн бус экспортыг дэмжих, дэд бүтцийг сайжруулах чиглэлд хамгийн их хөрөнгө оруулалт хийдэг байгууллагуудын нэг юм.

2.2.1. EDCF (Эдийн засгийн хөгжлийн хамтын ажиллагааны сан) зээл

Энэ нь Монгол Улсын Засгийн газарт олгодог нэн хөнгөлөлттэй, урт хугацаатай зээл юм.

• Зориулалт: Экспортыг дэмжихэд шаардлагатай дэд бүтэц (эрчим хүч, тээвэр, логистик) болон мэдээллийн технологийг нэвтрүүлэх.
• Нөхцөл: Хүү: Жилийн 0.1%–0.2% (маш бага). Хугацаа: 25–40 жил (үндсэн төлбөрөөс чөлөөлөгдөх хугацаа 10 жил хүртэл).
• Жишээ төсөл: Солонгосын технологиор тоноглогдсон экспортын чиглэлийн үйлдвэр, парк байгуулах, агаарын бохирдлыг бууруулах төслүүд.

2.2.2. Экспортын зээл (Export Credit)

Солонгосоос тоног төхөөрөмж, түүхий эд импортлон экспортын бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг ААН-үүдэд зориулсан санхүүжилт.

• Зориулалт: Солонгосын компаниудтай хамтран ажиллах, тэднээс үйлдвэрийн шугам, техник худалдан авахад зориулсан санхүүжилт.
• Санхүүжилтийн хэмжээ: Гэрээний дүнгийн 85% хүртэл.

2.2.3. Бүрдүүлэх материал:

• Солонгосын нийлүүлэгч талтай байгуулсан худалдааны гэрээ.
• ААН-ийн сүүлийн 3 жилийн санхүүгийн тайлан (Солонгос талын банкны шалгуур).
• Төслийн техник, эдийн засгийн үндэслэл (ТЭЗҮ).
• Монголын харилцагч банкны (Голомт, ХХБ гэх мэт) баталгаа эсвэл зуучлал.

2.2.4. Дамжуулан зээл олгох механизм (Two-step Loan)

Korea Eximbank нь Монголын арилжааны банкуудад зээлийн шугам нээж, банкууд нь цааш ААН-үүдэд зээл олгодог.

• Хамтрагч банкууд: Худалдаа хөгжлийн банк (TDB), Голомт банк, Хаан банк.
• Давуу тал: ААН-үүд заавал Солонгос руу хандах шаардлагагүй, өөрийн харилцагч банкаараа дамжуулан Солонгосын технологи нэвтрүүлэх зээл авах боломжтой.

2.2.5. Техник туслалцаа (KSP хөтөлбөр)

Санхүүжилтээс гадна Knowledge Sharing Program (KSP)-аар дамжуулан Монголын экспортлогчдод Солонгосын “Ноу-хау”-г нэвтрүүлэх, экспортын стратеги боловсруулахад зөвлөх үйлчилгээ үзүүлдэг.

2.3. АНУ-ЫН ЭКСПОРТ-ИМПОРТЫН БАНК (EXIM Bank of the United States)

2025 онд АНУ-ын EXIM банк Монгол дахь үйл ажиллагаагаа идэвхжүүлж, эдийн засгийн хамтын ажиллагааг гүнзгийрүүлэх чиглэлээр ажиллаж байна.

2.3.1. Дэмжлэгийн хэлбэр:

Экспортын зээлийн даатгал, ажлын капиталын баталгаа болон дунд хугацааны зээлийн баталгаа.

2.3.2. Хэмжээ:

Улсын хязгаарлалтын хуваарийн (CLS) дагуу Монгол Улсын хувийн хэвшилд олгох зээлд тусгай хязгаарлалт байхгүй (2025 оны жилийн эцсийн байдлаар идэвхтэй).

2.3.3. Бүрдүүлэх материал:

• АНУ-аас бараа, үйлчилгээ худалдан авах гэрээ (Нийт дүнгийн 15%-иас багагүйг урьдчилж төлсөн байх).
• ААН-ийн сүүлийн 3 жилийн аудитын тайлан.
• Гадаад зах зээлд гаргах бүтээгдэхүүний борлуулалтын төлөвлөгөө.

2.4. ОЛОН УЛСЫН ЭДИЙН ЗАСГИЙН ХАМТЫН АЖИЛЛАГААНЫ БАНК (IBEC)

Олон улсын эдийн засгийн хамтын ажиллагааны банк нь Монгол Улсын экспорт, импортын худалдааны санхүүжилтийн гол түншүүдийн нэг юм. 2026 оны байдлаар тус банк нь Монголын арилжааны банкуудаар дамжуулан экспортлогчдод дараах боломжуудыг олгож байна.

2.4.1. Санхүүжилтийн үндсэн төрлүүд

IBEC нь шууд зээл олгохоос илүүтэй худалдааны санхүүжилт (Trade Finance) болон банк хоорондын зээлийн шугам дээр төвлөрдөг.

• Экспортын санхүүжилт: Монголын экспортлогч бараагаа ачуулсны дараа төлбөрөө хүлээлгүйгээр IBEC-ийн эх үүсвэрээр арилжааны банкнаасаа шууд авах боломж.
• Аккредитив ба баталгаа: Гадаад худалдааны гэрээний дагуу төлбөр гүйцэтгэх олон улсын баталгаа.
• Зорилтот зээл: Байгаль орчинд ээлтэй, тогтвортой хөгжлийг дэмжсэн (ESG) экспортын төслүүдэд урт хугацаат санхүүжилт.

2.4.2. Санхүүжилтийн нөхцөл

• Валют: Евро (EUR), Ам.доллар (USD) болон бусад гишүүн орнуудын валют.
• Хугацаа: Худалдааны санхүүжилт 1 жил хүртэл, хөрөнгө оруулалтын төсөл 3–5 жил хүртэл.
• Хүү: EURIBOR/SOFR дээр суурилсан уян хатан нөхцөл (дунджаар 7%–9%).

2.4.3. Монгол дахь түнш банкууд

• Голомт банк: IBEC-тэй хамгийн идэвхтэй хамтран ажилладаг.
• Худалдаа хөгжлийн банк (TDB)
• Хаан банк

2.4.4. Бүрдүүлэх материал (Процесс)

• Гадаад худалдааны гэрээ: Бараа нийлүүлэх нөхцөл, төлбөрийн хэлбэрийг тусгасан гэрээ.
• Ачуулалтын баримтууд: Нэхэмжлэх, тээврийн бичиг баримт.
• Банкны хүсэлт: Арилжааны банк IBEC-д төслийг танилцуулж эх үүсвэр хүснэ.

2.4.5. Давуу тал

• Гишүүн орны давуу тал: Монгол Улс гишүүн тул илүү таатай нөхцөлөөр санхүүжилт авах боломжтой.
• Бүс нутгийн хамтын ажиллагаа: Вьетнам, Зүүн Европ, Төв Азийн зах зээлд экспортлогчдод тохиромжтой.

Зөвлөмж: IBEC-ийн эх үүсвэрээр экспортын санхүүжилт авахын тулд Голомт эсвэл ХХБ-ны Гадаад худалдааны санхүүжилтийн хэлтэст хандаж, зээлийн шугамын үлдэгдэл байгаа эсэхийг лавлах.

2.5. ЕВРОПЫН СЭРГЭЭН БОСГОЛТ, ХӨГЖЛИЙН БАНК (EBRD)

Европын сэргээн босголт, хөгжлийн банк (EBRD) нь Монгол Улсын хувийн хэвшлийг дэмжих замаар экспортыг нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн цогц хөтөлбөрүүдийг идэвхтэй хэрэгжүүлж байна. Тус банк нь зөвхөн шууд зээл олгохоос гадна орон нутгийн банкуудаар дамжуулан худалдааны санхүүжилт болон бизнесийн зөвлөх үйлчилгээ үзүүлдэг.

2.5.1. Худалдааг дэмжих хөтөлбөр (Trade Facilitation Programme – TFP)

Энэхүү хөтөлбөр нь экспорт, импортын үйл ажиллагаа эрхэлдэг компаниудын төлбөрийн болон арилжааны эрсдэлийг банкны баталгаагаар дамжуулан бууруулдаг.

• Дэмжлэгийн хэлбэр: Олон улсын банкуудад баталгаа гаргах, богино хугацааны бэлэн мөнгөний урьдчилгаа олгох.
• Хамтрагч банкууд: 2025 оны сүүлээс Голомт банк албан ёсоор хамтрагч болсон.
• Зориулалт: Экспортлогчдод шинэ зах зээлд гарах, түүхий эд болон тоног төхөөрөмж импортлоход санхүүгийн баталгаа болно.

2.5.2. Ногоон эдийн засгийн санхүүжилт (GEFF Mongolia)

Экспортын үйлдвэрлэлийг олон улсын байгаль орчны стандартад нийцүүлэх, эрчим хүчний хэмнэлттэй технологи нэвтрүүлэхэд зориулагдсан.

• Санхүүжилтийн багц: 2025 онд Хаан банктай 145 сая ам.долларын багц байгуулсан бөгөөд 75 сая нь GEFF хөтөлбөрт зориулагдсан.
• Давуу тал: Ногоон технологийн сонгогч (GTS)-оор дамжуулан 922 төрлийн баталгаажсан техник, төхөөрөмж сонгох боломжтой.
• Буцалтгүй тусламж: Техникийн зөвлөгөө болон GCF урамшуулал олгогдож болно.

2.5.3. Жижиг бизнесийн зөвлөх үйлчилгээ (Advice for Small Businesses – ASB)

Санхүүжилтээс гадна бизнесийн менежмент, маркетингийг сайжруулахад чиглэсэн дэмжлэг.

• Дэмжлэг: Зөвлөх үйлчилгээний зардлын 50% хүртэл санхүүжилт.
• Хамрах салбар: Хөдөө аж ахуй, мэдээлэл технологи, хөнгөн үйлдвэрлэл.

2.5.4. Эрсдэл хуваалцах хөтөлбөр (Risk Sharing Facility)

EBRD нь орон нутгийн банкуудын олгосон зээлийн эрсдэлийн 50 хүртэлх хувийг өөрөө хариуцдаг.

• Үр дүн: Банкууд экспортын ААН-үүдэд илүү таатай нөхцөлөөр зээл олгох боломжтой болно.
• Жишээ: IT zone зэрэг мэдээлэл технологийн компаниудад эргэлтийн хөрөнгийн зээл олгоход ашигласан.

2.5.5. Бүрдүүлэх материал:

• Бизнесийн экспортын төлөвлөгөө болон ТЭЗҮ.
• Сүүлийн 3 жилийн аудитаар баталгаажсан санхүүгийн тайлан.
• Банкны зээлийн анкет.

2.6. ЭНЭТХЭГИЙН ЭКСИМ БАНК (EXIM Bank of India)

Энэтхэгийн ЭКСИМ банк нь Монгол Улсын Засгийн газартай стратегийн түншлэлийн хүрээнд томоохон хэмжээний хөнгөлөлттэй зээлийн шугамуудыг нээж, экспортын чадавхыг бэхжүүлэх төслүүдийг санхүүжүүлдэг.

2.6.1. Санхүүжилтийн үндсэн төрөл ба зориулалт

Энэтхэгийн ЭКСИМ банк нь ихэвчлэн Засгийн газар хоорондын зээлийн шугамаар дамжуулан дараах салбаруудыг дэмждэг:

• Дэд бүтэц: Газрын тос боловсруулах үйлдвэр, төмөр зам, эрчим хүчний шугам.
• Аж үйлдвэр: Нэмүү өртөг шингээсэн экспортын бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх тоног төхөөрөмж.
• Мэдээллийн технологи: Мэдээллийн технологийн төв, аутсорсинг үйлчилгээг экспортлох.

2.6.2. Санхүүжилтийн нөхцөл

• Хүү: Жилийн 1.5%–2.5% (маш бага).
• Хугацаа: 20–25 жил хүртэл (5–7 жил үндсэн төлбөрөөс чөлөөлөгдөнө).
• Нийлүүлэлтийн шаардлага: Төслийн бараа, материалын 75%-иас багагүй хэсгийг Энэтхэгээс нийлүүлэх.

2.6.3. Экспортлогч нарт зориулсан “Buyer’s Credit” (Худалдан авагчийн зээл)

• Зориулалт: Энэтхэгээс бараа, үйлчилгээ импортлох зардлыг 100% санхүүжүүлнэ.
• Хэмжээ: Төслийн өртгөөс хамаарч хязгааргүй.
• Давуу тал: Экспортлогч ААН-ийн төлбөрийн ачааллыг олон жилээр хөнгөлнө.

2.6.4. Бүрдүүлэх материал

• Төслийн ТЭЗҮ: Олон улсын стандартын дагуу бэлтгэсэн техник, эдийн засгийн үндэслэл.
• Энэтхэг нийлүүлэгчтэй хийсэн гэрээ: 75% Энэтхэгээс нийлүүлэх нөхцөлтэй.
• Засгийн газрын баталгаа: Томоохон мега төсөл бол улсын баталгаатай байх.

2.6.5. Одоо хэрэгжиж буй жишээ

Газрын тос боловсруулах үйлдвэр: Энэтхэгийн ЭКСИМ банкны 1.235 тэрбум ам.долларын зээлээр Дорноговь аймагт баригдаж буй төсөл. Тус үйлдвэр ашиглалтад орсноор Монгол Улс эрчим хүчний экспортын бааз сууриа бэхжүүлэх боломжтой болно.

3.1. ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК (TDB)

ХХБ нь Монгол Улсын нийт гадаад төлбөр тооцооны ихэнх хувийг гүйцэтгэдэг бөгөөд экспортын чиглэлийн ААН-үүдэд хамгийн олон сонголттой эх үүсвэрийг санал болгодог.

3.1.1. Санхүүжилтийн төрөл

• Экспортын аккредитив баталгаажуулах: Гадаадын худалдан авагчийн банкнаас ирсэн төлбөрийн амлалтыг (L/C) баталгаажуулж, түүнийг барьцаалан санхүүжилт олгоно.
• Ачуулалтын өмнөх санхүүжилт: Экспортын гэрээг үндэслэн түүхий эд бэлтгэх, үйлдвэрлэлийн зардалд зориулна.
• Экспортын факторинг: Нэхэмжлэхээ банкинд худалдаж бэлэн мөнгө авах боломж.

3.1.2. Санхүүжилтийн хэмжээ

• Экспортын гэрээний дүнгийн 70%–85% хүртэл.
• Хүү: Олон улсын зах зээлийн жишиг болон валютын төрлөөс хамаарч дунджаар ам.доллараар 6%–9%.

3.1.3. Бүрдүүлэх материал

• Экспортын гэрээ, хэлцэл.
• Бараа нийлүүлэх хуваарь, техникийн үзүүлэлт.
• Гадаад түншийн мэдээлэл (Due diligence хийхэд зориулсан).
• ААН-ийн сүүлийн 2 жилийн санхүүгийн тайлан.

3.2. ГОЛОМТ БАНК

Голомт банк нь Олон улсын эдийн засгийн хамтын ажиллагааны банк (IBEC) болон Олон улсын хөрөнгө оруулалтын банк (IIB)-тай хамтран ажилладаг.

3.2.1. Санхүүжилтийн төрөл:

• IBEC-ийн дамжуулан зээл: Зүүн Европ болон Азийн гишүүн орнуудын хооронд хийгдэж буй экспортыг дэмжих зорилготой.
• Банк хоорондын худалдааны санхүүжилт: Гадаадын банкаар баталгаажуулсан төлбөрийн хэрэгслийг ашиглан санхүүжилт авах.
• Дунд хугацааны хөрөнгө оруулалтын зээл: Экспортын хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх тоног төхөөрөмж авахад зориулсан 3–5 жилийн хугацаатай зээл.

3.2.2. Санхүүжилтийн хэмжээ

Төслийн хэрэгцээнээс хамаарч 500,000 ам.доллараас дээш.

3.2.3. Давуу тал

Олон улсын 40 гаруй банктай шууд харилцаатай тул баталгаа гаргах хугацаа богино.

3.2.4. Бүрдүүлэх материал:

• Зээлийн өргөдөл болон Төслийн танилцуулга.
• Экспортлох барааны гарал үүслийн гэрчилгээний загвар.
• Төлбөр тооцооны нөхцөл (Инкотермс 2020-ийн дагуу).
• Барьцаа хөрөнгийн үнэлгээний тайлан.

3.3. ХААН БАНК

3.3.1. Олон улсын байгууллагын дамжуулан зээлүүд

Хаан банк нь EBRD, Олон улсын санхүүгийн корпораци (IFC) болон Уур амьсгалын ногоон сан (GCF)-тай хамтран дараах зээлүүдийг олгож байна.

• Ногоон зээл (GEFF): Экспортын үйлдвэрлэлдээ эрчим хүчний хэмнэлттэй техник нэвтрүүлэх ААН-үүдэд зориулагдсан. Давуу тал: хүүгийн хөнгөлөлттэй бөгөөд 5%–15% урамшуулал авах боломжтой.
• Эмэгтэй бизнес эрхлэгчдийг дэмжих зээл: Экспортын чиглэлээр ажиллаж буй эмэгтэй удирдлагатай ААН-үүдэд EBRD-ийн эх үүсвэрээс олгодог.

3.3.2. Экспортын худалдааны санхүүжилт

Экспортлогч бараагаа ачуулсны дараа төлбөрөө шууд хүлээн авах боломжийг олгодог бүтээгдэхүүнүүд:

• Экспортын факторинг: Нэхэмжлэхээ банкинд шилжүүлж, үнийн дүнгийн 80%–90% хүртэл санхүүжилт авах.
• Аккредитив баталгаажуулах: Гадаад банкны аккредитивыг баталгаажуулж хөнгөлөлттэй зээл олгох.
• Экспортын даатгалтай санхүүжилт: Төлбөрийн эрсдэлийг банк болон даатгалын байгууллага хариуцна.

3.3.3. Бүрдүүлэх материал

• Бизнесийн төлөвлөгөө: Экспортын зах зээлийн судалгаа, борлуулалтын төлөвлөгөө.
• Экспортын гэрээ: Худалдан авагчтай байгуулсан гэрээ.
• Санхүүгийн тайлан: Сүүлийн 2–3 жилийн аудитаар баталгаажсан тайлан.
• Нийлүүлэлтийн баримт: Гарал үүслийн гэрчилгээ, сертификат, тээврийн бичиг баримт.

3.3.4. Зээлийн нөхцөл (жишиг)

• Валют: Төгрөг болон ам.доллар.
• Хүү: Сарын 1.0%–1.5% (ам.доллараар жилд 8%–12%).
• Хугацаа: Эргэлтийн хөрөнгө 24 сар хүртэл, хөрөнгө оруулалт 60 сар хүртэл.

3.3.5. Давуу тал

Хаан банк нь SWIFT сүлжээ болон JP Morgan, Deutsche Bank зэрэг корреспондент банкуудтай шууд харилцаатай тул экспортын төлбөр тооцоог ихэвчлэн 24 цагийн дотор гүйцэтгэдэг.